Quotes by United States Officials


Woodrow Wilson

United States President Woodrow Wilson (1856-1924):

“I am in hearty sympathy with every just effort being made by the people of the United States to alleviate the terrible sufferings of the Greeks of Asia Minor. None have suffered more or more unjustly than they."1


Henry Morgenthau

In a telegram to the Secretary of State regarding Ottoman Greek deportations conducted in 1915, Henry Morgenthau (1856-1946), United States ambassador to Turkey, states:

"Evidently Turkish nationalistic policy is aimed at all Christians and not confined to Armenians."2

In an article first published in The Red Cross Magazine (March, 1918), Henry Morgenthau (1856-1946), United States ambassador to Turkey, asked:

"Will the outrageous terrorising, the cruel torturing, the driving of women into the harems, the debauchery of innocent girls, the sale of many of them at eighty cents each, the murdering of hundreds of thousands and the deportation to, and starvation in, the deserts of other hundreds of thousands, the destruction of hundreds of villages and cities, will the wilful execution of this whole devilish scheme to annihilate the Armenian, Greek and Syrian Christians of Turkey -- will all this go unpunished?"3

In his memoirs Ambassador Morgenthau's Story (1918) Henry Morgenthau wrote:

"Acting under Germany's prompting, Turkey now began to apply this principle of deportation to her Greek subjects in Asia Minor... This procedure against the Greeks not improperly aroused my indignation. I did not have the slightest suspicion at that time that the Germans had instigated these deportations, but I looked upon them merely as an outburst of Turkish ferocity and chauvinism. By this time I knew Talaat well; I saw him nearly every day, and he used to discuss practically every phase of international relations with me. I objected vigorously to his treatment of the Greeks; I told him that it would make the worst possible impression abroad and that it affected American interests... "Turkey for the Turks" was now Talaat's controlling idea."4

"Their [the Young Turks] passion for Turkifying the nation seemed to demand logically the extermination of all Christians---Greeks, Syrians, and Armenians."5

"The Armenians are not the only subject people in Turkey which have suffered from this policy of making Turkey exclusively the country of the Turks. The story which I have told about the Armenians I could also tell with certain modifications about the Greeks and the Syrians. Indeed the Greeks were the first victims of this nationalizing idea."6

“The Turks adopted almost identically the same procedure against the Greeks as that which they had adopted against the Armenians.”7


George Horton

In a report addressed to the US Secretary of State, George Horton (1859-1942), former United States Consul General at Smyrna, wrote:

“I wish to repeat that the consistent policy of the Turk, since the fall of Abdul Hamid, has been the expulsion, killing and elimination of the Christian races."8


Lewis Einstein

Lewis Einstein was the late Special Agent of the American Embassy at Constantinople. In his memoirs he wrote:

"The persecutions of the Greeks are assuming unexpected proportions. Only a fortnight ago they reassured and told that the measures taken against the Greek villages in Marmora were temporary and not comparable with those against the Armenians. Now it looks as if there is equality in suffering and that the intention existed to uproot and destroy both peaceful communities."9

Quotes by British Officials

David Lloyd George

Speaking on Greek deportations in the House of Commons, the British Prime Minister David Lloyd George (1863-1945) declared:

“... tens of thousands of men, women and children have been deported, and tens of thousands have died. It was pure deliberate extermination.”1

David Lloyd George later wrote in his memoirs:

"The Greeks of Asia Minor had also suffered heavily from the brutalities of the Turks during the Great War. Hundreds of thousands were massacred in cold blood during the War and many more driven from their homes to find refuge in Greece and the Greek islands."2


Horace Rumbold

Sir Horace Rumbold (1869-1941), British High Commissioner in Constantinople to Lord George Curzon, British Minister of Foreign Affairs:

"The Turks appear to be working on a deliberate plan to get rid of Minorities. Their method has been to collect at Amassia Ottoman Greeks from the region between Samsoun and Trebizond. These Greeks are marched from Amassia via Toket and Sivas as far as Ceasarea and then back again until they are eventually sent through Kharput to the East. In this manner a large number of deportees die on the road from hardship and exposure. The Turks can say that they did not actually kill these refugees, but a comparison may be instituted with the way in which the Turks formerly got rid of the dogs at Constantinople, by landing them on an island where they died of hunger and thirst."3


George Rendel

In a memorandum on massacres and persecutions of Greeks, George W. Rendel (1889-1979) of the Foreign Office wrote:

“... it is generally agreed that ... over 500,000 Greeks were deported, of whom comparatively few survived."4


Winston Churchill

In his memoirs Winston Churchill (1874-1965) wrote:

“... Mustapha Kemal's Army ... celebrated their triumph by the burning of Smyrna to ashes and by a vast massacre of its Christian population...”5


Quotes by French, Italian and other Allied Officials


Alexander Millerand

Alexander Millerand (1859-1943), President of the Supreme Allied Council, wrote on 16 July 1920 from Spa:

“Not only has the Turkish Government failed to protect its subjects of other races from pillage, outrage and murder, but there is abundant evidence that it has been responsible for directing and organizing savagery against people to whom it owed protection.”1


Quotes by Turkish Officials


Şevket Paşa

General Mahmut Şevket Paşa (1856-1913), the Ottoman Commander-in-Chief, tells Orthodox Patriarch Ioakeim III (1834-1912), Greek Patriarch of Constantinople, in June 1909:

"We will cut off your heads, we will make you all disappear. Either we will survive or you."1


Talaat Bey

According to an Austro-Hungarian agent, on 31 January 1917 Talaat Bey (1874-1921), the Minister of the Interior, declared:

"... I see that time has come for Turkey to have it out with the Greeks the way it had it out with the Armenians in 1915."2

In a telegram dated 14 May 1914, addressed to the Vali of Smyrna, Rahmi Bey, and authored by Ali Riza, Chief of Correspondence and co-signed by Talaat Bey and İbrahim Hilmi, the Director of the Ministry of the Interior, the following order is given:

"It is urgent for political reasons that the Greeks living on the coast of Asia Minor are obliged to evacuate their villages and to settle in the vilayets of Erzeroum and Chaldea. If they should refuse to be transported to the places indicated, you will like to give verbal instructions to our Moslem brothers, in order to oblige the Greeks, by excesses of any kind, to emigrate themselves of their own accord.  Do not forget to obtain, in this case, certificates stating these immigrants leave their homes of their own initiative, so that later political questions do not result from it."3


Rafet Bey

On 26 November 1916 Rafet Bey (or Paşa) informs Dr. Ernst von Kwiatkowski, the Austro-Hungarian consul in Samsoun:

"We must at last do with the Greeks as we did with the Armenians..."4

Two days later, 28 November 1916, Rafet Bey informed Consul Kwiatkowski:

"We must now finish with the Greeks. I sent today battalions to the outskirts to kill every Greek they pass on the road."5


Damad Ferid

Damad Ferid Paşa (1853-1923), the Ottoman Turkish Grand Vizier, described Turkey's policy of extermination against the Christians in June 1919 at the Paris Peace Conference as crimes:

"... such as to make the conscience of mankind shudder with horror for ever."6


Mustafa Kemal

As validated by a report of French military colonel Mougin, on 13 August 1923 in the Turkish Grand National Assembly (Turkiye Buyuk Millet Meclisi) in Ankara, Mustafa Kemal (1881-1938) declared:

"At last we've uprooted the Greeks ..."7

In an interview with Swiss journalist Emile Hilderbrand, published on Sunday 1 August 1926 in the Los Angeles Examiner under the title "Kemal Promises More Hangings of Political Antagonists in Turkey", Mustafa Kemal states:

“These left-overs from the former Young Turkey Party, who should have been made to account for the lives of millions of our Christian subjects who were ruthlessly driven en masse, from their homes and massacred, have been restive under the Republican rule.”8


Quotes by German and Austro-Hungarian Officials


Kückhoff, the German Vice-Consul at Samsoun, reported to the German Ministry of the Interior in Berlin on 16 July 1916:

“I was informed by reliable sources that the entire Greek population of Sinope and the coastal region of the district of Kastamoni has been exiled. Exile and annihilation have the same meaning in Turkish, for whoever is not killed, dies on the most part from illnesses and hunger.”1


Richard Kühlmann

Dr. Richard von Kühlmann (1873-1948), German Ambassador in Turkey from 16 November 1916 to 24 July 1917, informed German Chancellor Bethmann-Hollweg in Berlin in December 1916:

"The consuls in Samsoun and Kerasoun report of the forceful movement of the Greek coastal population... Until now 250 guerrillas have been killed. Prisoners are not kept. Five villages have been reduced to ash."

In a separate report sent some days later on 16 December 1916 Richard von Kühlmann relays the following:

"... Greek refugee families, the majority women and children, are being deported from the coast towards Sevasteia in very large numbers. The need is great."2


Ernst Kwiatkowski

Dr. Ernst von Kwiatkowski, the Austro-Hungarian consul in Samsoun, reported to Austria's Foreign Minister István Burián on the 30 November 1916 by telegram of the what the local moutesarif had informed him:

“On 26 November he said: ‘We must at last do with the Greeks as we did with the Armenians and if this does not happen now, certainly at the latest it should happen during the peace negotiations, when Greece would have entered the war, whereupon we will be free to act.'
On 28 November he said: 'We must now finish with the Greeks. I sent today battalions to the outskirts to kill every Greek they meet on the road.'
For this reason I fear for the expulsion or the deportation of the entire Greek population and a repeat of what occurred last year.”3

On 9 January 1917 Ernst von Kwiatkowski telegraphed:

"Up to today in the region of Samsoun Turkish troops plundered and burned 16 Greek villages with 890 houses, 17 churches and 16 schools. Previously the same troops burned and plundered 22 villages with 341 houses and 2 churches. 75 individuals were murdered including 3 priests and 69 women were raped."4



The Austrian Ambassador of Constantinople, Johann Markgraf von Pallavicini (1848 -1941), described the events in and around Samsun in December 1916:

“11 December 1916. Five Greek villages were pillaged and then burnt. Their inhabitants were deported. 12 December 1916. In the outskirts of the city more villages are burnt. 14 December 1916. Entire villages including schools and the churches are set on fire. 17 December 1916. In the district of Samsoun they burnt eleven villages. The pillaging continues. The village inhabitants are ill-treated. 31 December 1916. Approximately 18 villages were completely burnt down, 15 partially. Around 60 women were raped. Even churches are plundered.”5

On 20 January 1917 Ambassador Pallavicini informed his superiors in Vienna:

"The situation of the deported is for despair. Death awaits them all. I tried to draw the attention of the Grand Vizier to the events and stress how sad it would be if the persecutions of the Greek element takes the form and dimensions of the Armenian persecutions."6



Hans Freiherr von Wangenheim (1859-1915), German Minister in Athens, 24 June 1909:

"The Turks have decided on a war of extermination against the Christians of the Empire."7

In June of 1915, the German Ambassador in Constantinople, Wangenheim reported to German Chancellor Bethmann Hollweg that Talaat Bey, the Minister of the Interior, recently told Dr. Mortdmann of the [German] Embassy that…

“..the Porte is intent on taking advantage of the World War in order to make a clean sweep of internal enemies – the indigenous Christians – without being hindered in doing so by diplomatic intervention from other countries. Such an undertaking will serve the interest of the Germans, the Allies of Turkey, which thus in turn could be strengthened.”8


Quotes by Greek Officials


George Baltazzi


In an address before the Greek National Assembly on 31 May 1922 the Minister of Foreign Affairs George Baltazzi declared:

"The intention which inspires all these cruelties does not leave any more any doubt.  It is the systematic extermination of every Greek, of every Christian in the countries placed under the direct administration of the Turkish authorities."1


Germanos Karavangelis

On 29 December 1918, the Archbishop of Amassia and Samsoun, Germanos Karavangelis (1866-1935), wrote:

"Towards the middle of December, 1916, began the deportations from Amissos (Samsoun). First of all the army reduced to ashes all the region round about. ... A large number of women and children were killed, the young girls of the nation outraged, and immediately driven into the Interior. ... The majority of course died on the road and none of the dead at all being buried, vultures and dogs feasted on human flesh. ... Believe me ... that out of 160,000 people of Pontus deported, only a tenth and in some places a twentieth have survived. In a village, for example, that counted 100 inhabitants, five only will ever return; the others are dead. Rare indeed are those happy villages where a tenth of the deported population has been saved."2


Patriarch Germanos

The Greek Patriarch Germanos V in Constantinople wrote on 19 May 1914:

"Outrages and crimes committed of late, with the complicity of the authorities, against the Christian populations of Thrace and the horrible cruelties perpetrated against the Christians of Asia Minor, leave no doubt in our minds that the Orthodox population of the East has to content with a systematic and mature plan which menaces the population with complete annihilation."3


George Roussos

Greek minister to the United States, George Roussos, writes in a letter 21 September 1917:

"[The Turks] have decided to exterminate the Greek element which is the most important and most numerous in Asia Minor. Under pretext of necessities of war entire populations have been deported. Members of families have been separated. The old, the men unfit for military service and the women were sent into the interior of the country, abandoned without the slightest help and exposed to all sorts of deprivations."4

Quotes by Relief Workers and Missionaries

Alfred Brady

Alfred E. Brady of Texas and member of the American Smyrna Disaster Committee, stated in 1922.

“Although the majority of Greek and Armenian civilian men in Asia Minor have been deported into Angora, into what is tantamount to slavery, and the majority of women and children exiled, the Turks' campaign of massacre and terror continues, as the last surviving Christian communities are wiped out one by one.”1


Stanley Hopkins

Stanley E. Hopkins (b. 1895), an American citizen and employee of the Near East Relief, 16 November 1921:

“… the Greeks of Anatolia are suffering the same or worse fate than did the Armenians in the massacres of the Great War. The deportation of the Greeks is not limited to the Black Sea Coast but is being carried out throughout the whole of the country governed by the Nationalists. Greek villages are deported entire, the few Turkish or Armenian inhabitants are forced to leave, and the villages are burned. The purpose is unquestionably to destroy all Greeks in that territory and to leave Turkey for the Turks. These deportations are, of course, accompanied by cruelties of every form just as was true in the case of the Armenian deportations five and six years ago.”2


Frank Jackson

Frank W. Jackson (1874-1955), chairman of the Relief Committee for Greeks of Asia Minor, on 17 October 1917 stated:

"The story of the Greek deportation is not yet generally known. ... There were some two or three million Greeks in Asia Minor at the outbreak of the war in 1914, subject to Turkish rule. According to the latest reliable and authoritative accounts some seven to eight hundred thousand have been deported, mainly from the coast regions into the interior of Asia Minor.. . . Along with the Armenians most of the Greeks of the Marmora regions and Thrace have been deported on the pretext that they gave information to the enemy. Along the Aegean coast Aivalik stands out as the worst sufferer. According to one report some 70,000 Greeks have been deported towards Konia and beyond."3


Ernst Jacob

Ernst Otto Jacob, General Secretary to the Smyrna Y.M.C.A, after arriving in Athens in late 1922 declared:

"The Turkish policy of the elimination of the Christian minorities in Asia Minor has been determinedly carried into effect. The Christian quarters of Smyrna have been practically wiped out; the populations are dead from massacre, fled, or banished into exile. When I left, only fifty thousand homeless and foodless refugees remained in the city."4

In his diary entry for 24 September 1922, Ernst Jacob noted:

"In Smyrna, hunger and exposure are the least of the evils: persecution, deportation, robber, rape, murder—those are going on now, and the victims are justified in dreading that they will go on until the last of their races are extinguished."5


Johannes Lepsius

Johannes Lepsius (1858-1926), a Germany Protestant missionary and president and founder of Deutsch Orient Mission, stated on 31 July 1915:

“The anti-Greek and the anti-Armenian persecution are two phases of one and the same program, the extermination of the Christian element in Turkey.”6


Ethel Thompson

Miss Ethel Thompson of Boston worked with the Near East Relief in Turkey and when she returned to America she described:

"the ghastly lines of gaunt, starving Greek women and children who staggered across Anatolia through the city of Harput, their glassy eyes fairly protruding from their heads, their bones merely covered with skin, skeleton babies tied to their backs, driven on without food supplies or clothing until they dropped dead—Turkish gendarmes hurrying them with their guns."7


Mark Ward

Dr. Mark Hopkins Ward (1884-1952), medical missionary for the Near East Relief at Kharput, 7 June 1922:

“From May, 1921, to March last, when I left, thirty thousand deportees, of whom six thousand were Armenians and the rest Greeks, were collected at Sivas and deported through Kharput to Bitlis and Van. Of these thirty thousand, ten thousand perished last winter and ten thousand escaped or have been protected by the Americans. The fate of the other ten thousand is not known. The deportations are continuing; every week's delay means deaths to hundreds of these poor people. The Turkish policy is extermination of these Christian minorities.”8


Edith Wood

Miss Edith Wood of Philadelphia who worked in Kharput and later in Malatia as a nurse with the Near East Relief wrote in her diary in May 1922 that during her two weeks journey to the coast she saw every day:

"groups of deportees, mostly women and children, all starving, and a great number of bodies along the road ... and the entire remaining population was being deported without food and clothing ... Conditions at Malatia, where the deportees died at the rate of forty or fifty a day, were far worse than in Harpoot."9


Forrest Yowell

Major Forrest D. Yowell (b. 1882), director of the Kharput Near East Relief unit, May 1922:

“Two thirds of the Greek deportees are women and children. All along the route where these deportees have travelled Turks are permitted to visit refugee groups and select women and girls whom they desire for any purpose. These deportations are still in progress, and if American aid is now withdrawn all will perish. Their whole route is today strewn with bodies of their dead, which are consumed by dogs, wolves, vultures. The Turks make no effort to bury these dead and the deportees are themselves not permitted to do so."10

"The condition of the Greek minorities is even worse than that of the Armenians."11

"The Turkish authorities frankly state their deliberate intention to exterminate the Greeks, and all their actions support these statements. At the present time fresh deportations and outrages are starting in all parts of Asia Minor, from the northern seaports to the southern districts."12

Quotes by Academics, Genocide Scholars and Others

Israel Charny

Prof. Israel W. Charny of Hebrew University of Jerusalem, former president of the International Association of Genocide Scholars; Executive Director of the Institute on the Holocaust and Genocide, Jerusalem; and Editor-in-Chief of the Encyclopedia of Genocide:

"It is believed that in Turkey between 1913 and 1922, under the successive regimes of the Young Turks and of Mustafa Kemal (Ataturk), more than 3.5 million Armenian, Assyrian and Greek Christians were massacred in a state-organized and state-sponsored campaign of destruction and genocide, aiming at wiping out from the emerging Turkish Republic its native Christian populations. This Christian Holocaust is viewed as the precursor to the Jewish Holocaust in WWII. To this day, the Turkish government ostensibly denies having committed this genocide."1

Speaking on the Armenian Genocide in a 2008 interview, Charny affirmed that:

"... the victims of the Turks' genocide were not only Armenians but also Assyrians and Greeks."2


Gregory Stanton

Prof. Gregory Stanton, president of the International Association of Genocide Scholars (IAGS), stated in response to the IAGS resolution affirming the Greek and Assyrian Genocides:

"This resolution is one more repudiation by the world's leading genocide scholars of the Turkish government's ninety year denial of the Ottoman Empire's genocides against its Christian populations, including Assyrians, Greeks, and Armenians. The history of these genocides is clear, and there is no more excuse for the current Turkish government, which did not itself commit the crimes, to deny the facts. The current German government has forthrightly acknowledged the facts of the Holocaust. The Turkish government should learn from the German government's exemplary acknowledgment of Germany's past, so that Turkey can move forward to reconciliation with its neighbors."3


Rudolph Rummel

Prof. Rudolph Joseph Rummel (b. 1932), professor emeritus of political science at the University of Hawaii, in his publication titled "Statistics of Democide" wrote:

"Democide had preceded the Young Turk's rule and with their collapse at the end of World War I, the successor Nationalist government carried out its own democide against the Greeks and remaining or returning Armenians. From 1900 to 1923, various Turkish regimes killed from 3,500,000 to over 4,300,000 Armenians, Greeks, Nestorians, and other Christians."4


Mark Levene

Historian Dr. Mark Levene, in his journal titled “Creating a modern ‘zone of genocide’: The impact of nation- and state-formation on Eastern Anatolia, 1878-1923”, writes:

"By ridding themselves of the Armenians, Greeks, or any other group that stood in their way, Turkish nationalists were attempting to prove how they could clarify, purify, and ultimately unify a polity and society so that it could succeed on its own, albeit Western-orientated terms. This, of course, was the ultimate paradox: the CUP committed genocide in order to transform the residual empire into a streamlined, homogeneous nation-state on the European model. Once the CUP had started the process, the Kemalists, freed from any direct European pressure by the 1918 defeat and capitulation of Germany, went on to complete it, achieving what nobody believed possible: the reassertion of independence and sovereignty via an exterminatory war of national liberation."5


Hannibal Travis

Prof. Hannibal Travis of Florida International University College of Law, in his paper "Native Christians Massacred", writes:

"The Turks extended their policy of exterminating the Christians of the empire to the Armenians, Greeks, Syrians, and Lebanese."6

"German military officers, diplomats, and civilians also witnessed the planning and execution of the genocide of Armenian, Assyrian, and Greek Christians as it unfolded. The accounts of German ambassadors and other officials dealing with the Ottoman Empire are replete with such terms as ‘‘extermination,’’ ‘‘massacre,’’ ‘‘destruction,’’ ‘‘slaughter,’’ ‘‘systematic butchery,’’ and ‘‘murder of thousands of human beings.’’ As the Ottomans’ main ally in World War I, the Germans had military officers ‘‘stationed throughout the Empire’’; they trained and led Turkish troops, and their ‘‘military commanders and soldiers undoubtedly knew, saw, and it is alleged [indirectly] participated’’ in the genocide of Ottoman Christians."7

"Absent a governmental intention to exterminate the Christians of the empire, it would be nearly impossible to explain how the massacres, rapes, deportations, and dispossessions of the Armenian, Assyrian, and Greek Christians living in the Ottoman Empire at the time of World War I could have taken place on such a vast scale."8


Taner Akçam

Turkish professor Taner Akçam (b. 1953) in a televised interview aired in 2005 stated:

"The salvation of the Turkish nation was only to get rid of the Christians from Anatolia and they developed plans at the beginning of 1913 and they implemented these plans first in Western Anatolia against the Greeks."9


Richard Dawkins

Prof. Richard MacGillivray Dawkins (1871-1955), an Oxford University professor of Byzantine and Modern Greek studies, stated in September 1915:

"It seemed that the aim of the Turks was now the total destruction of the Greek population."10


Silas Bent

Regarding the Treaty of Lausanne, Professor Silas Bent (1882-1945), American journalist, author and lecturer, wrote:

"Before the World War there were three millions of Greeks in Turkish territory; a million of them were killed or dispersed in 1915; a million and a half of them, since 1915, have been killed or dispersed (dispersal being the more merciless method of driving them to arid plateaus where they died lingeringly from starvation), and the events at Smyrna were still fresh before the minds of the delegates. What assurances could there be against further massacres and forcible deportations if these helpless and peaceable folk were left at the mercy of the Turk?"11


Stephen Pound

On 7 June 2006, Stephen Pelham Pound (b. 1948), member of the British Parliament, raised the issue of the Armenian, Assyrian and Greek Genocides in the House of Commons:

"I hope that it is not contentious to say that 3.5 million of the historic Christian population of Assyrians, Armenians and Greeks then living in the Ottoman empire had been murdered—starved to death or slaughtered—or exiled by 1923."12

"Genocide did happen—3.5 million people were killed or died in the desert. Why did it happen? Armenians, Greeks and Assyrians had lived in the Ottoman empire for many hundreds of years, and some for even longer; and there was not a systematic programme or pogrom until late in the 19th century. Without doubt there were isolated incidents, but something changed, particularly during the caliphate of Sultan Abdul Hamid, and especially with the election of the Committee for Union and Progress."13


Section 1: Quotes by United States Officials

1. NER, Speaker’s Handbook of American Committee for the Relief of the Near East (Formerly the Committee for Armenian and Syrian Relief) (New York: NER, c. 1919), p. 9.
2. See Telegram from Henry Morgenthau to Secretary of State (13 July 1915) in Documents
3. Morgenthau, Henry, “The Greatest Horror in History”, The Red Cross Magazine, March 1918.
4. Morgenthau, Henry, Ambassador Morgenthau's Story, Garden City, New York: Doubleday, Page & Company, 1919, p. 49.
5. Ibid, p. 290.
6. Ibid, p. 323.
7. Ibid, p. 324.
8. George Horton in Athens to Secretary of State (27 September 1922), "The Near Eastern Question", US National Archives, NA 767.61/476. Also reproduced in “George Horton and Mark L. Bristol: Opposing Forces in U.S. Foreign Policy 1919-1923” by Marjorie Housepian.
9. Lewis Einstein, Inside Constantinople: A diplomatist’s diary during the Dardanelles Expedition, April-September 1915. William Clowes and sons, London, 1917. p. 202.

Section 2: Quotes by British Officials

1. Great Britain, The Parliamentary Debates: Fifth Series, Vol. 157, London: His Majesty’s Stationery Office, 1922.
2. Lloyd George, David, Memoirs of the Peace Conference: Volume II, New Haven: Yale University Press, 1939.
3. See Telegram from High Commissioner Horace Rumbold to Foreign Office (10 May 1922) in Documents
4. See Memorandum by George W. Rendel of the Foreign Office (20 March 1922) in Documents
5. Churchill, Winston, The Aftermath, New York: Charles Scribner's Sons, 1929, p. 444.

Section 3: Quotes by French, Italian and other Allied Officials

1. "Ultimatum to Turkey", The Times, 19 July 1920, p. 11.

Section 4: Quotes by Turkish Officials

1. Recorded by a German diplomat stationed in Constantinople in a 26 June 1909 report addressed to the German Chancellor Bernhard von Bülow. See, Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes (PAAA), Türkei Nr. 168, Beziehungen der Türkei zu Griechenland, Bd. 6, Nr. 170 (26.6.1909). See also, the German article "[Mahmut Sevket pasha and the Ecumenical Patriarchate]", Osmanischer Lloyd, 146, Constantinople, 25 June 1909.
2. Ενεπεκίδης, Πολυχρόνης Κ., Οι διωγμοί των Ελλήνων του Πόντου (1908-1918): Βάσει των ανεκδότων εγγράφων των κρατικών αρχείων της Αυστροουγγαρίας [The persecutions of the Greeks of Pontus: Based on unpublished documents of the state archives of Austria-Hungary], Αθήνα: Συλλόγου Ποντίων Αργοναύται-Κομνηνοί, 1962, p. 11.
3. Puaux, Rene, La deportation et le rapatriement des Grecs en Turquie [Deportation and the repatriation of Greeks in Turkey], Paris: Editions du Bulletin Hellenique, 1919, p. 11 and "Les persecutions contre les Grecs en Turquie [The persecutions against the Greeks in Turkey]", Le Temps [The Time], Paris, 29 July 1916, p. 2. For a transcription of the telegram in its entirety, see Smyrna.
4. Wien Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA, XXXVIII, Karton 369, Konsulate 1916, Trapezunt, ZI. 44/pol., Kwiatkowski to Burian, Samsun (30.11.1916)
5. Ibid.
6. United States Department of State, Papers Relation to the Foreign Relations of the United States, 1919: The Paris Peace Conference, Volume 4, Washington, DC: Government Printing Office, 1943, p. 509.
7. Tsirkinidis, Harry, At last we uprooted them… The genocide of the Greeks of Pontus, Thrace and Asia Minor, through the French archives, Thessaloniki: Kyriakidis Brothers, 1999, p. 300.
8. See Mustafa Kemal: 1926 Los Angeles Examiner Quote (Emile Hildebrand, "Kemal Promises More Hangings of Political Antagonists in Turkey", Los Angeles Examiner, Sunday Edition, Section VI, 1 August 1926.)

Section 5: Quotes by German and Austro-Hungarian Officials

1. Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes (PAAA), Türkei Nr. 168, Beziehungen der Türkei zu Griechenland, Bd. 15, (16.7.1916), Abschrift von Telegramm Nr. 129 (15.7.1916) von Kückhoff. See also, Wien Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA, XXXVIII, Karton 369, Konsulate 1916, Trapezunt, ZI. 27/P, Kwiatkowski to Buriàn, Samsun (30.7.1916). Note that the German consulate at Trebizond moved to Samsoun in March 1916.
2. Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes (PAAA), Türkei Nr. 168, Bd. 15, f. Bd. 16, Nr. 759, A. 34108 (11.12.1916); Nr. 1363, A. 35479 (26.12.1916).
3. Wien Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA, XXXVIII, Karton 369, Konsulate 1916, Trapezunt, ZI. 44/pol., Kwiatkowski to Burian, Samsun (30.11.1916)
4 . Ενεπεκίδης, Πολυχρόνης Κ., Οι διωγμοί των Ελλήνων του Πόντου (1908-1918): Βάσει των ανεκδότων εγγράφων των κρατικών αρχείων της Αυστροουγγαρίας [The persecutions of the Greeks of Pontus: Based on unpublished documents of the state archives of Austria-Hungary], Αθήνα: Συλλόγου Ποντίων Αργοναύται-Κομνηνοί, 1962, p. 14.
5. Wien Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA, Türkei XII, Liasse 467 LIV, Griechenverfolgungen in der Türkei 1916- 1918, ZI. 97/pol., Konstantinopel (19.1.1916), (2.1.1917).
6. Wien Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA, Türkei XII, Liasse 467 LIV, Nr.6/P., Konstantinopel (20.1.1917)
7. Politisches Archiv des Auswärtigen Amtes (PAAA), Türkei Nr. 168, Bd. 6, Nr. 48, (24.6.1909).
8. Source: DE/PA-AA/R14086. Publication: DuA Dok. 081 (gk.). Central register: 1915-A-19743.   Embassy/consular serial number: Nr. 372. Translated by: Linda Struck.  Accessed online

N.B: A partially erroneous collection of documentary quotations mainly featuring German and Austro-Hungarian sources are in wide circulation having been cited in a paper produced by the Hellenic Council of New South Wales (May 1996) and then reproduced in Halo Not Even My Name and later, in part, in Midlarsky The Killing Trap. Often both dates, other particulars and the German-to-English translations themselves are at least partially incorrect.

Section 6: Quotes by Greek Officials

1. Baltazzi, George, Les atrocites turques en Asie Mineure et dans le Pont: Devant la IIIe Assemblee Nationale des Hellenes (Seance du 18/31 Mai 1922), Athenes: 1922, p. 5.
2. Karavangelis, Germanos, The Turkish Atrocities in the Black Sea Territories: Copy of Letter of His Grace Germanos, Lord Archbishop of Amassia and Samsoun, Delegation of the Pan-Pontic Congress, Norbury, Natzio & Co. Ltd, 1919, pp. 3-6.
3. Oecumenical Patriarchate (Orthodox Eastern Church), Persecution of the Greeks in Turkey 1914-1918, London: Hesperia Press, 1919, p. 145.
4. "Turks Are Backed by Germany," Warren Evening Mirror, 17 October 1917, p. 1.

Section 7: Quotes by Relief Workers and Missionaries

1. Oeconomos, Lysimachos, The Martyrdom of Smyrna and Eastern Christendom:A File of Overwhelming Evidence, Denouncing the Misdeeds of the Turks in Asia Minor and showing their responsibility for the Horrors of Smyrna, London: George Allen & Unwin, 1922, p. 170.
2. See Stanley E. Hopkins testimony
3. "Turks Are Backed by Germany," Warren Evening Mirror, 17 October 1917, p. 1.
4. "Dr. Rechad and the Greeks", The Times, 17 October 1922, p.8.
5. Papoutsy, Christos, Ships of Mercy: The True Story of the Rescue of the Greeks: Smyrna, September 1922, Portsmouth, N.H.: Peter E. Randall, 2008, p. 62.
6. Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών, Κεντρική Υπηρεσία, 1917, Αρ. 4415 Κωνσταντινούπολη (31.7.1915).
7. Oeconomos, The Martyrdom of Smyrna and Eastern Christendom, p. 40.
8. "Kemalist War on Christians", The Times, 8 June 1922, p. 7.
9. Psomiades, Harry J., "The American Near East Relief (NER) and the Megali Catastrophe in 1922 ", Journal of Modern Hellenism, No.19, p. 139.
10. British Foreign Office Archives, FO 371/7878.
11. "Killing by Turks has been renewed", The New York Times, 6 May 1922, p. 2.
12. Ibid.

Section 8: Quotes by Academics, Genocide Scholars and Others

1. International Association of Genocide Scholars internal correspondance.
2. Smith, David, "Armenia's 'Christian holocaust'", The Jerusalem Post, 24 April 2008.
3. "Genocide Scholars Association Officially Recognizes Assyrian, Greek Genocides", IAGS Press Release, IAGS, 16 December 2007.
4. Rummel, Rudolph J., Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder since 1900, Münster: LIT, 1998, p. 78.
5. Levene, Mark, “Creating a modern ‘zone of genocide’: The impact of nation- and state-formation on Eastern Anatolia, 1878-1923”, Holocaust and Genocide Studies, Volume 12, Issue 3, Winter 1998, p. 415.
6. Travis, Hannibal, "‘'Native Christians Massacred’’: The Ottoman Genocide of the Assyrians during World War I", Genocide Studies and Prevention, December 2006, p. 334.
7. Ibid, pp. 336-7.
8. Ibid, p. 342.
9. TPT-TV program "The Armenian Genocide: 90 Years Later" on 24 April 2005.
10. "A Byzantine Remnant", The Times, 10 September 1915, p. 6.
11. "Uprooting of Greeks in Turkey", The New York Times, 21 January 1923, p. XX5.
12. Stephen Pound (Ealing, North) (Lab), House of Commons, 3.57 pm 7 June 2006. See House of Commons Hansard Debates for 07 Jun 2006.
13. Ibid.



Ο Γεώργιος Νικολάου Παυλίδης γύρω στο 1938-39.

Ο Γεώργιος Νικολάου Παυλίδης, πρώην Παυλίογλου (1899-1947) καταγόταν από τις Φώκιες της Μικράς Ασίας. Την ακόλουθη μαρτυρία μας την έστειλε η εγγονή του Μιράντα Παυλίδου μέσα από το διαδικτυακό ερωτηματολόγιο μας.


1. Από ποια περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προέρχονται οι πρόγονοί σας;:
    Ο παππούς μου Γεώργιος Παυλίογλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στις Φώκιες Μ. Ασίας, βόρεια της Σμύρνης. Λέγεται πως η αρχική καταγωγή της οικογένειας ήταν από την Μάνη.

2. Πώς άλλαξε η ζωή τους όταν ήρθαν στην εξουσία οι Νεότουρκοι και/ή οι Κεμαλίστες;:
    Οι Φώκιες ήταν από τα πιο πλούσια μέρη της Μ. Ασίας. Δεν υπήρχε φτωχός άνθρωπος εκεί. Η ζωή ήταν υπέροχη, μοιρασμένη στη θάλασσα και στη στεριά, στις αλυκές και τα σμυριδορυχεία, στην Παλαιά και τη Νέα Φώκια. Ζούσαν για πολλά χρόνια αρμονικά, με τους λίγους Τούρκους, δημοσίους υπαλλήλους που κατοικούσαν εκεί. Ξαφνικά και χωρίς καμία προειδοποίηση, άτακτοι Τσέτες, στις 12 Ιουνίου 1914, οκτώ χρόνια πριν την επίσημη ανάληψη της εξουσίας από τον Κεμάλ, εισέβαλαν στα δυο χωριά και άρχισαν να λεηλατούν και να καταστρέφουν ότι έβρισκαν μπροστά τους. Βίασαν και σκότωσαν γυναίκες, κατακρεούργησαν άνδρες και παιδιά, λήστευσαν τον πλούτο τους, έβαλαν φωτιά στα σπίτια τους. Οι Φώκιες των Ελλήνων μέσα σε ένα ημερονύκτιο καταστράφηκαν ολοσχερώς. Στα τσιγκέλια των κρεοπωλίων οι Τσέτες κρέμασαν κομμάτια από ανθρώπινα μέλη Ελλήνων.

3. Απελάθηκαν/Εκτοπίστηκαν κατά τη γενοκτονία; Αν ναι, πότε και, πού; Παρακαλείστε να περιγράψετε την εμπειρία τους.:
    Ο κόσμος δεν ήξερε τι να κάνει. Ήταν απροετοίμαστος.Τους πιάσανε στον ύπνο. Οι δικοί μου δεν ξέρω τι έκαναν στην αρχή, αλλά κάποια στιγμή βρέθηκαν στην προκυμαία. Ο παππούς μου ο Γιώργος με τη μάνα του και τις δυο αδελφές του βρέθηκαν πάνω σε ένα καράβι. Τους μάζεψε «ξυπόλητους» το "Καρασούλη" και τους μετέφερε στην Θεσσαλονίκη. Μέσα στο πλοίο ήταν ο ένας πάνω στον άλλον. Έμειναν μέρες χωρίς φαγητό, με ελάχιστο νερό. Έγιναν και γέννες εκεί μέσα. Όλος ο κόσμος ήταν σε οικτά χάλια. Δεν μπορούσε να πιστέψει αυτό που έγινε. Πως χάθηκαν περιουσίες και κόποι αιώνων μέσα σε λίγες ώρες.
Όταν έφτασαν στη Θεσσαλονίκη ο παππούς ήταν 14 ετών. Η αδελφή του Αναστασία ήταν λίγο μεγαλύτερη ενώ η Σεβαστή λίγο μικρότερη. Εκεί, τους έβαλαν, στην αρχή, στους κήπους του Μπεχ Τσινάρ. Πιο πίσω ήταν ο παλιός Σιδηροδρομικός Σταθμός. Έμειναν μέσα σε παλιά, εγκαταλελειμμένα βαγόνια του τραίνου. Σιγά σιγά άρχισαν να τακτοποιούνται. Νοίκιασαν σπίτι και κατάφεραν να επιβιώσουν εξυπηρετώντας την στρατιά της Ανατολής, η οποία είχε στρατοπεδεύσει εκεί, κατά την διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου.

Η οικογένεια Γ. Παυλίδη. Η σύζυγος του είναι η Μαρίτσα Νικολαΐδου από το Αϊδίνι. Την γνώρισε κατά την Μικρασιατική εκστρατεία και την ερωτεύτηκε. Η Μαρίτσα μεγάλωσε ορφανή, με την γιαγιά της που ήταν μαία. Την βρήκε στην Ελλάδα μετά την ολοκλήρωση της ανταλλαγής, στην Ροτόντα της Θεσσαλονίκης και την παντρεύτηκε αμέσως. Έκαναν πέντε παιδιά. Σε σειρά γέννησης είναι 1. Παναγιώτα 2. Νικόλαος (πίσω σειρά) 3. Στέργιος 4. Φίλιππος 5. Κωνσταντίνος (μωρά στην αγκαλιά). Η φωτογραφία τραβήχτηκε γύρω στο 1938-39.

4. Είχαν κρατηθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης ή στρατόπεδο εργασίας; Αν ναι, πού ήταν; Παρακαλείστε επίσης να περιγράψετε τις συνθήκες.:
    Η καταστροφή της Φώκιας ήταν από τις πρώτες στην Μ. Ασία, το 1914. Δεν άκουσα τίποτα για στρατόπεδα εργασίας. Μόνο για άτακτη φυγή των Ελλήνων.

5. Έχασαν οικογένεια και φίλους; Αν ναι, πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν/αντιμετώπισαν τις συνθήκες;:
    Έχασαν τον πατέρα του παππού μου, Νικόλαο και τον αδελφό του πατέρα του, τον Παναγιώτη μαζί με την μάνα τους. Τους σκότωσαν με όπλο την ώρα που έμπαιναν στην θάλασσα για να σωθούν. Άκουσα και για μια κατάκοιτη γιαγιά, η οποία κάηκε ζωντανή μέσα στο σπίτι.
Κατάφεραν να επιβιώσουν χάρη στην εξυπνάδα και την αξιοσύνη τους. Η μητέρα του παππού μου, η Μαρία, δεν ήταν μοδίστρα αλλά αγόρασε μια ραπτομηχανή και έκανε σεντόνια για τις ανάγκες του Εγγλέζικου στρατού. Ο ίδιος, ο παππούς, έκανε θελήματα σε αξιωματικούς. ‘Ετσι έμαθε και λίγα Αγγλικά. ‘Οταν ενηλικιώθηκε κατατάχθηκε στον ελληνικό στρατό και αποβιβάστηκε στη Σμύρνη. Πολέμησε στην Μικρασιατική Εκστρατεία.. Εκεί γνώρισε τον καλύτερο του φίλο, τον Κωνσταντίνο Αδαμόπουλο αλλά και την γυναίκα που ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε, την Μαρίτσα, από το Αϊδίν. Μετά την καταστροφή επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και έπιασε δουλειά στην γαλλική εταιρεία που ανέλαβε την ανταλλαγή των πληθυσμών. Έπαιρνε με ένα φορτηγό Τούρκους από την Δ. Μακεδονία, τους πήγαινε στο λιμάνι του Βόλου και από εκεί έπαιρνε Έλληνες και τους τοποθετούσε στα χωριά. Την Μαρίτσα την έψαχνε παντού, σε όλους τους προσφυγικούς καταυλισμούς. Τρία χρόνια έκανε για να την βρει.Τελικά την βρήκε μαζί με τη γιαγιά της μέσα στη Ροτόντα της Θεσσαλονίκης.

Οι οικογένειες Γ. Παυλίδου - Κ. Αδαμόπουλου σε πικ-νικ. Με τον Αδαμόπουλο (πρώτη σειρά δεξιά) υπηρετούσαν μαζί κατά την Μικρασιατική εκστρατεία. Συνδέθηκαν με βαθιά φιλία. Αργότερα ο Αδαμόπουλος παντρεύτηκε την αδελφή του Γιώργου, Σεβαστή και έτσι έγινε συνέταιρος σε όλες τις επιχειρήσεις του Παυλίδη. Γέννησαν και μεγάλωσαν πέντε παιδιά ο καθένας. Ο Παυλίδης έφυγε νωρίς. Ο Αδαμόπουλος μαζί με τα ανήλικα παιδιά του Παυλίδη, μεταπολεμικά, δεν κατάφεραν να κρατήσουν την εταιρεία  λιγνίτων Πτολεμαΐδας. Η φωτογραφία τραβήχτηκε γύρω στο 1936-37.

6. Γνωρίζετε αν κάποιος στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων των Τούρκων, προσπαθησε να τους βοηθήσει κατά τη γενοκτονία;:
    Άκουγαν κάτι μισόλογα από τις τουρκάλες γειτόνισσες, του τύπου, «Άδικα το χτίζετε το σχολείο, δικό μας θα γενεί», αλλά δεν έδιναν σημασία.Και στα καφενεία υπήρξαν μισόλογα αλλά κανένας δεν τα έπαιρνε στα σοβαρά. Την περίοδο εκείνη, δέχτηκαν πολλές επισκέψεις από επιτροπές δημοσίων υπαλλήλων για την καταγραφή των περιουσιακών στοιχείων τους, αυτό ίσως έπρεπε να τους πονηρέψει. Πρόσφατα έμαθα για τον γάλλο αρχαιολόγο, τον Felix Sartiaux, ο οποίος έβαλε γαλλική σημαία σε τρία σπίτια και έσωσε όσους περισσότερους έλληνες μπορούσε. Είναι ο μόνος ξένος, που κατέγραψε τα γεγονότα με την φωτογραφική του μηχανή και γνώριζε τα πράγματα από πρώτο χέρι. Δεν γνωρίζω αν οι δικοί μου ήταν μέσα σε αυτούς, που έσωσε ο Sartiaux.

7. Τί επίπτωση είχε η εμπειρία της γενοκτονίας στη ψυχική τους υγεία και πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν; Πώς επηρέασε το υπόλοιπο της ζωής τους;:
    Κατ’ αρχήν άλλαξαν το όνομα τους. Από Παυλίογλου έγινε Παυλίδης, για να μην ακούγεται τουρκικό. Η αδελφή του παππού μου, η Σεβαστή, μικρή τότε, είχε πάθει μεγάλη φοβία με τη φωτιά. Έζησε και την μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης. Και εκεί ξανακάηκε το σπίτι τους, το 1917. Ένα δοκάρι έπεσε πάνω στο κεφάλι της και της άφησε ένα μεγάλο σημάδι για όλη της τη ζωή. Όποτε έβλεπε φωτιά πάθαινε ισχυρές κρίσεις πανικού.
Ο παππούς μου, ψημένος από πολύ μικρός στη δουλειά, ήταν γεμάτος ενέργεια και καινοτομία. Ανακάλυψε και εκμεταλλεύτηκε τους λιγνίτες Πτολεμαΐδας. Δημιούργησε εταιρεία με την επωνυμία «Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδος Παυλίδου - Αδαμοπούλου», (μαζί με τον γαμπρό του τον Αδαμόπουλο, με τον οποίο υπηρετούσαν μαζί στην Μ. Ασία και τον πάντρεψε με την αδελφή του την Σεβαστή), στην οποία το 1925 δόθηκε άδεια μεταλλευτικών ερευνών και στις 24/07/1930 (Εφημερίδα Κυβερνήσεως, ΦΕΚ 240 τεύχος Α), η οριστική παραχώρηση «ενός μεταλλείου λιγνίτου εκτάσεως επτά χιλιάδων τετρακοσίων σαράντα ενός (7441) στρεμμάτων και πεντακοσίων εξήκοντα (560) τ.μ. στην θέση Δουρουτλάρ», σημερινό Προάστειο.
Άρχισε έτσι η πρώτη συστηματική εκμετάλλευση του πρώτου λιγνιτωρυχείου στην Πτολεμαΐδα αλλά και σε ολόκληρη την Δυτ. Μακεδονία, που είχε σαν αποτέλεσμα τον εξηλεκτρισμό ολόκληρης της Ελλάδας.
Ήταν ατρόμητος και ένοιωθε παντοδύναμος. Τα λιγνιτωρυχεία «Παυλίδη-Αδαμοπούλου» κατά την διάρκεια της κατοχής,συνέχισαν την δραστηριότητά τους, καλύπτοντας τις ανάγκες της περιοχής. Οι ιδιοκτήτες πήραν ξεκάθαρη θέση κατά του εχθρού, υποκινούμενοι από αγνά, πατριωτικά αισθήματα.
Στις 24-12-1940 επιτάχθηκε από τον ελληνικό στρατό και συγκεκριμένα από τον Διοικητή της Αεροπορίας Διώξεως Αντισμήναρχο Ε. Κελαϊδή, το Κατερπίλαρ τρακτέρ της εταιρείας, για να χρησιμοποιηθεί στον εκχιονισμό των δρόμων και να διευκολύνει την μετακίνηση των στατιωτικών αυτοκινήτων. Το τρακτέρ είχε έρθει πριν από μερικούς μήνες, κατευθείαν από την Αμερική και θεωρείτο μοναδικό σε ολόκληρα τα Βαλκάνια. Βοήθησε τον ελληνικό στρατό στην μεταφορά ενός στρατιωτικού αεροδρομίου από την Κοζάνη στο Σέδες, ανοίγοντας δρόμο για τα στρατιωτικά οχήματα μέχρι τον σιδηροδρομικό σταθμό Αμυνταίου. Αργότερα επιτάχθηκε από τους Γερμανούς και βρέθηκε χαλασμένο μέσα στον Αλιάκμονα. Ο Παυλίδης οργάνωσε σχέδιο επιδιόρθωσης και απαγωγής του, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των Γερμανών. Σήμερα βρίσκεται στον κήπο του μουσείου Πτολεμαΐδας. Με πρωτοβουλία του Παυλίδη, που εθελοντικά ανέλαβε την τροφοδοσία των αιχμαλώτων, σώθηκαν τα γυναικόπαιδα των μαρτυρικών χωριών, του Μεσοβούνου και των Πύργων. Τα γυναικόπαιδα είχαν μεταφερθεί από τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Πτολεμαϊδα, τόσο το 1941 όσο και το 1944. Έσωσε έτσι συνολικά, περίπου 2.500 ανθρώπινες ψυχές. Αυτό που τον χαρακτήριζε, περισσότερο από όλα, ήταν η ευαισθησία του μπροστά στον ανθρώπινο πόνο. Βοηθούσε τους πάντες, αφιλοκερδώς.

Το Caterpillar trakter του Παυλίδη ήρθε κατευθείαν από την Αμερική λίγο πριν τον πόλεμο του 40. Επιτάχθηκε από τον ελληνικό στρατό για την μεταφορά του στρατιωτικού αεροδρομίου από την Κοζάνη στο Σέδες. Επιτάχθηκε από τους Γερμανούς και βρέθηκε εντελώς τυχαία χαλασμένο μέσα στο ποτάμι,τον Αλιάκμωνα. Ο Παυλίδης ήξερε ποιό ήταν το πρόβλημα του, μπήκε στο ποτάμι, το επιδιόρθωσε και το απήγαγε, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των Γερμανών. Επειδή τα εξαρτήματα του τρακτέρ εστάλησαν κατά την διάρκεια του πολέμου, χάθηκαν. Γι' το και το τρακτέρ δεν χρησιμοποιήθηκε στην εξόριξη του λιγνίτη αλλά σε άλλες εργασίες όπως το να μεταφέρει το θεριζοαλωνιστικό συγκρότημα της εταιρείας. Σήμερα βρίσκεται στο μουσείο Πτολεμαΐδας. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στην Εορδαία, Ν. Κοζάνης, Δ. Μακεδονία, γύρω το 1938.

8. Επηρέασε η άρνηση της γενοκτονίας από τον δράστη την ικανότητά τους να μπορέσουν να συνεχίσουν; :
    Ο παππούς πέθανε πολύ νωρίς σε ηλικία 47 ετών, το έτος 1947. Τα πέντε παιδιά του, εκτός από τον πατέρα μου τον Νίκο, δεν μιλούσαν ποτέ για το τραύμα που κουβαλούσαν, ίσως γιατί μετά τον πόλεμο, όντας ορφανά, απέκτησαν άλλο ένα, εξίσου μεγάλο, την απώλεια των λιγνιτών Πτολεμαΐδας.
Εμείς, η τρίτη γενιά, ψάχνοντας και αναζητώντας τον εαυτό μας, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το τραύμα αυτό και προσπαθούμε να το ξεπεράσουμε, μιλώντας γι αυτό. Βγάζοντας την ιστορία μας και κάνοντας την δημόσια. Έχω την εντύπωση ό,τι μας επηρέασε όλους τόσο σε πνευματικό όσο και ψυχικό επίπεδο, κάνοντας μας, ίσως, πιο ανεκτικούς στον πόνο και στην καταπίεση...

 Στο κέντρο ο Γεώργιος Παυλίδης, με παντελόνι του γκολφ, ανάμεσα σε έλληνες στρατιώτες του Αλβανικού μετώπου. Τους τάιζε, τους έντυνε και τους άφηνε ανανεωμένους να συνεχίσουν το ταξίδι για τον προορισμό τους. Ήταν μέλος της Εθνικής Αντίστασης και έδωσε πολλά στον αγώνα για την ανεξαρτησία. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στην Πτολεμαΐδα γύρω το 1941.

9. Πώς αισθάνθηκαν για την Τουρκία μετά την γενοκτονία;:
    Ήταν πάντα γι αυτούς ΠΑΤΡΙΔΑ, χαμένη μεν αλλά η μοναδική τους πατρίδα. Ο παππούς πήγε να πολεμήσει, για να την ελευθερώσει. Ακόμα και όταν χάθηκαν όλα, και απέκτησε πλούτο στην Ελλάδα,πίστευε, πως αν επέστρεφαν εκεί, τα πράγματα γι αυτούς θα ήταν πολύ καλύτερα. Ο παππούς μου έδωσε στα τρια από τα πέντε του παιδιά, τα ονόματα των εκκλησιών της Παλιάς Φώκιας.

Η πρώτη επιχειρηματική δραστηριότητα του Παυλίδη ήταν ένα θεριζοαλωνιστικό συγκρότημα το οποίο αγοράστηκε από Θρακιώτες πρόσφυγες γύρω στο '24-'25. 



Ο Λεωνίδας Καλπακτσόγλου το 1975.

Ο Λεωνίδας Καλπακτσόγλου (1889-1989) καταγόταν απο την Πάφρα (ή Μπάφρα) στην περιοχή του Πόντου της Μικράς Ασίας. Την ακόλουθη μαρτυρία μας την έστειλε ο γιός του μέσα από το διαδικτυακό ερωτηματολόγιο μας.

1. Από ποια περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προέρχονται οι πρόγονοί σας;:
    Πάφρα ή Μπάφρα

2. Πώς άλλαξε η ζωή τους όταν ήρθαν στην εξουσία οι Νεότουρκοι και/ή οι Κεμαλίστες;:
    Ενώ είχαν κοινωνικές αλλά και φιλικές σχέσεις με τους Τούρκους, αυτοί ξαφνικά άρχισαν να τους αποφεύγουν.

3. Απελάθηκαν/Εκτοπίστηκαν κατά τη γενοκτονία; Αν ναι, πότε και, πού; Παρακαλείστε να περιγράψετε την εμπειρία τους.:
    Ο παππούς μου Παρασκευάς Καλπακτσόγλου (ή Κοτζαμπάσης) ασχολείτο με την καπνομεσιτεία και «αντιπροσώπευε» στην Πάφρα τις εταιρείες REEMTSMA (Γερμανική) και REGIE DES TABACS (Γαλλικό μονοπώλιο). Εξορίστηκε σε άγνωστο τόπο το 1920 και δεν ξαναγύρισε.

4. Είχαν κρατηθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης ή στρατόπεδο εργασίας; Αν ναι, πού ήταν; Παρακαλείστε επίσης να περιγράψετε τις συνθήκες.:
    Ο πατέρας μου Λεωνίδας Καλπακτσόγλου υπηρέτησε στον Κεμαλικό στρατό σε τάγμα καταναγκαστικής εργασίας (amele taburlari) σε ανθρακωρυχείο αγνωστης περιοχής. Στον Κεμαλικό στρατό παρουσιάστηκε για κατάταξη το 1921 και απολύθηκε το 1924. Ήλθε στην Ελλάδα το 1924 όπου είχαν μεταβεί η μητέρα του Ευφημία με τα δύο του αδέλφια την Πολύμνια και τον Κωνσταντίνο.

5. Έχασαν οικογένεια και φίλους; Αν ναι, πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν/αντιμετώπισαν τις συνθήκες;:
    Εκτός από τον παππού μου Παρασκευά Καλπακτσόγλου που εξαφανίστηκε εξόριστος, δολοφονήθηκαν οι δύο γιοί του Γεώργιος και Κυριάκος Καλπακτσόγλου. Παρακλήθηκαν στον τουρκικό στρατό. Αργότερα όμως, πλήρωσαν το bedel (αντισήκωμα) και απαλλάχτηκαν, αλλά στη συνέχεια εκτελέστηκαν από τους τούρκους. Το bedel πληρώθηκε από τη γιαγιά μου. Οι γιοί του δολοφονήθηκαν ενώ ο παππούς μου ήταν εξόριστος και προφανώς δεν το έμαθε ποτέ. Η δολοφονία τους θα πρέπει να έγινε το 1920 ή 1921. Επίσης η δεκαεξαετής τότε κόρη του Δέσποινα κρατήθηκε στην Τουρκία από έναν πλούσιο χήρο Τούρκο μεγάλης ηλικίας ο οποίος την παντρεύτηκε. Χήρεψε και ξαναπαντρεύτηκε με άλλον Τούρκο πολίτη με τον οποίο απέκτησε δύο γιούς με τα ονόματα Bulent και Fikret. Η Δέσποινα εξισλαμίστηκε και λόγω αυτού του γεγονότος απεκόπη κάθε επαφή μαζί της από το 1960.

Ο Λεωνίδας Καλπακτσόγλου στα Γιαννιτσά το 1925.

6. Γνωρίζετε αν κάποιος στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων των Τούρκων, προσπαθησε να τους βοηθήσει κατά τη γενοκτονία;:
    Δεν γνωρίζω.

7. Τί επίπτωση είχε η εμπειρία της γενοκτονίας στη ψυχική τους υγεία και πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν; Πώς επηρέασε το υπόλοιπο της ζωής τους;:
    Ο πατέρας μου απέφευγε να αναφερθεί σε οτιδήποτε είχε σχέση με τη ζωή του στην Τουρκία. Ακόμη και γιά ευχάριστα γεγονότα. Έδινε την εντύπωση ότι πέρασε και είδε πολλά και φρικτά πράγματα.

8. Επηρέασε η άρνηση της γενοκτονίας από τον δράστη την ικανότητά τους να μπορέσουν να συνεχίσουν; :
    Επαγγελματικά δεν νομίζω. Ψυχικά πολύ.

9. Πώς αισθάνθηκαν για την Τουρκία μετά την γενοκτονία;:
    Ο πατέρας μου ποτέ δεν μου μίλησε γιά Τούρκο. Αρνήθηκε πεισματικά σε κάθε προσπάθειά μου να το πείσω να επισκεφθούμε την Πατρίδα όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Διέκρινα κάποιο φόβο του γι αυτό.

Περισσότερες λεπτομέρειες.

Παραθέτω μία από τις ελάχιστες διηγήσεις του πατέρα μου: Μία μέρα στην Πάφρα, ένας Τούρκος μπέης, πολύ ευκατάστατος και γνώριμος του παππού μου Παρασκευά Καλπακτσόγλου (ο οποίος είχε και το προσωνύμιο «κοτσαμπάσης») τον κάλεσε και του ανακοίνωσε ότι την επομένη το βράδυ θα έχει στο σπίτι του ως φιλοξενούμενο έναν πολύ σημαντικό Τούρκο στρατιωτικό με ευρωπαϊκή νοοτροπία και θα του παρέθετε δείπνο. Ζήτησε λοιπόν από τον παππού μου να του στείλει κάποιον από τους γιούς του, για να αναλάβει το κουμάντο του σερβιρίσματος, εξηγώντας ότι τα μέλη της οικογένειάς του δεν επιτρεπόταν να σερβίρουν (δεν είχε γιούς αλλά κόρες) αλλά και το άρρεν υπηρετικό βοηθητικό προσωπικό δεν είχε την απαιτούμενη δυτική κουλτούρα στο σερβίρισμα. Έπρεπε όμως να εντυπωσιάσει τον φιλοξενούμενό του.

Ο παππούς μου δέχτηκε και του είπε πως θα στείλει τον γιό του Λεωνίδα (πατέρας μου). Ο πατέρας μου λοιπόν πήγε την επομένη το απόγευμα στο κονάκι του Τούρκου και επέβλεψε το στρώσιμο του τραπεζιού στον επάνω όροφο. Όταν σουρούπωσε έφτασαν στο κονάκι τέσσερα άτομα με πολιτικά ρούχα, πολύ σκονισμένα. Πολύ βιαστικά οι τρεις ανέβηκαν επάνω στην τραπεζαρία και ο τέταρτος επισκέφθηκε το μαγειρείο επιθεωρώντας και δοκιμάζοντας τα εδέσματα. Από αυτόν ο πατέρας μου έμαθε ότι είναι όλοι τους στρατιωτικοί και ο ίδιος ήταν ο οδηγός του αυτοκινήτου τους, που έμεινε λίγο έξω από την Πάφρα, επειδή δεν μπορούσε να περάσει πάνω από μία ξύλινη γέφυρα ενός ποταμιού. Στο σπίτι έφτασαν με άλογα, που τα επιτάξανε στο δρόμο.

Ήρθε η ώρα του σερβιρίσματος και ο πατέρας μου, κρατώντας ένα μεγάλο δίσκο με πιάτα γεμάτα κοτόσουπα, ανέβηκε στον πάνω όροφο όπου γινόταν η παράθεση του δείπνου. Η πόρτα της τραπεζαρίας ήταν κλειστή και μέσα από την τραπεζαρία ακουγόταν κάποιος να μιλάει. Μη μπορώντας να χτυπήσει την πόρτα, αφού τα χέρια του κρατούσαν το δίσκο, μετακίνησε το πόμολό της με τον αγκώνα του και μπήκε μέσα. Ο μπέης που παρέθετε το δείπνο αμέσως διέκοψε τον ομιλούντα, λέγοντάς του χαμηλόφωνα κάτι που δεν μπόρεσε να ακούσει ο πατέρας μου αλλά περιείχε την λέξη «γκιαούρ». Στην τραπεζαρία υπήρχαν οκτώ άτομα (προφανώς και άλλοι καλεσμένοι) και ο πατέρας μου άρχισε το σερβίρισμα. Όταν έφτασε να σερβίρει τον ομιλητή, αυτός γύρισε και κοίταξε κατά πρόσωπο τον πατέρα μου. Ο πατέρας μου διέκρινε δύο μάτια, ένα από τα οποία τον κοιτούσε με φοβερό μίσος και ένα άλλο που κοιτούσε σε μια άλλη κατεύθυνση. Το μάτι που κοιτούσε τον πατέρα μου τον έκανε να ανατριχιάσει. Το άλλο κατάλαβε πως ήταν γυάλινο. Κατέβηκε πολύ ταραγμένος γρήγορα κάτω στο μαγειρείο και ζήτησε να ειδοποιήσουν το μπέη οικοδεσπότη ότι δεν θα συνέχιζε το σερβίρισμα. Ήδη όμως αυτός είχε ακολουθήσει τον πατέρα μου κάτω και ευχαριστώντας τον ευγενικά του είπε ότι δεν τον χρειάζεται άλλο. Προφανώς ο φιλοξενούμενος ζήτησε να μη συνεχίσει να τους σερβίρει. Ο πατέρας μου έβγαλε την ποδιά του και αποχώρησε.

Δεν μπόρεσε ποτέ να ξεχάσει το διαπεραστικό και γεμάτο μίσος βλέμμα που δέχτηκε από το μάτι του μονόφθαλμου καλεσμένου. Πολύ αργότερα, όταν υπηρέτησε στον τουρκικό στρατό και είδε κάποια φωτογραφία ανηρτημένη στο στρατώνα, κατάλαβε ότι εκείνο το βράδυ είχε σερβίρει τον πρόξενο της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, τον Κεμάλ. Ο Κεμάλ λοιπόν ήταν μονόφθαλμος, κάτι που με επιμέλεια κρύβουν οι τούρκοι, για να μη φανεί ότι ο εθνικός τους ηγέτης και αναμορφωτής είχε «κουσούρι». Πρέπει να ήταν κάποια ημέρα μετά τη 19 η Μαΐου 1919, ημέρα που ιστορικά ο Κεμάλ επισκέφτηκε την Σαμψούντα. 


Η Δέσποινα Καλλινίκου (όρθια αριστερά), γύρω στο 1924-1926. 

Η Δέσποινα Καλλινίκου, πατρώνυμο Χατζηλεόντη, μητρώνυμο Χιονίδου (1907-1991) καταγόταν από το χωριό Κατίκιοϊ στην Αμισό. Η ακόλουθη μαρτυρία μας την έστειλε ο εγγονός της μέσω του διαδυκτιακού ερωτηματολόγιο μας.

1. Από ποια περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προέρχονται οι πρόγονοί σας;:
    Η γιαγιά μου Δέσποινα Καλλινίκου γεννήθηκε στην Άνω Αμισό (Κατίκιοϊ) το 1907. Πέθανε στην Καβάλα το 1991. Ο παππούς μου Φίλιππος Καλλίνικος γεννήθηκε το 1904 επίσης στην Αμισό.

2. Πώς άλλαξε η ζωή τους όταν ήρθαν στην εξουσία οι Νεότουρκοι και/ή οι Κεμαλίστες;:
   Η ζωή τους ήταν καλή πριν έρθουν στην εξουσία οι Νεότουρκοι. Το χωριό της γιαγιάς μου διέθετε πολιτιστικό σύλλογο, πυροσβεστική και στο δημοτικό μάθαιναν γαλλικά. Την αλφαβήτα τη θυμόταν μέχρι να πεθάνει και μου την έλεγε. Το Κατήκιοι είχε περί τους 3,000 κατοίκους και όπως χαρακτηριστικά μου είπε, "Τούρκος δεν πατούσε".

3. Απελάθηκαν/Εκτοπίστηκαν κατά τη γενοκτονία; Αν ναι, πότε και, πού; Παρακαλείστε να περιγράψετε την εμπειρία τους.:
    Εξορίστηκαν το 1916, παραμονές Χριστουγέννων προς το εσωτερικό με ελλιπή τροφή και βάρβαρη συμπεριφορά από τους τσανταρμάδες.

4. Είχαν κρατηθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης ή στρατόπεδο εργασίας; Αν ναι, πού ήταν; Παρακαλείστε επίσης να περιγράψετε τις συνθήκες.:
    Ο αδελφός της γιαγιάς μου πέθανε από σκωληκοειδίτιδα σε τάγμα εργασίας.

 Ο Φίλιππος Καλλίνικος, αριστερά, γύρω στο 1924-1926.

5. Έχασαν οικογένεια και φίλους; Αν ναι, πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν/αντιμετώπισαν τις συνθήκες;:
    Από την οικογένεια της γιαγιάς μου πέθανε η αδερφή της (15 χρόνων) από πείνα και το κρύο στην εξορία. Η μητέρα της επίσης στην εξορία από αρρώστια. Και ο αδελφός της κατά την στρατιωτική θητεία του από σκωληκοειδίτιδα.   

6. Γνωρίζετε αν κάποιος στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων των Τούρκων, προσπαθησε να τους βοηθήσει κατά τη γενοκτονία;:
    Ναι, οι απλοί άνθρωποι (Τούρκοι) τους λυπούνταν και τους βοηθούσαν.

7. Τί επίπτωση είχε η εμπειρία της γενοκτονίας στη ψυχική τους υγεία και πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν; Πώς επηρέασε το υπόλοιπο της ζωής τους;:
    Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι πως η γιαγιά μου κάθε φορά που θυμόταν την εξορία έκλαιγε και μοιρολογούσε την οικογένειά της

8. Επηρέασε η άρνηση της γενοκτονίας από τον δράστη την ικανότητά τους να μπορέσουν να συνεχίσουν; :
    Δεν ξέρω.

9. Πώς αισθάνθηκαν για την Τουρκία μετά την γενοκτονία;:



Ioannis and Vasiliki Nikolaidis in Serres, Greece, circa 1970's.

Ioannis Nicolaidis, formerly Portouloglou (1910-1978) and Vasiliki Georgiadou (1912-1985) were from Bafra in the Pontus region. The following testimony was submitted by their grandson via our online questionnaire.

In Greek

1. From which region of the Ottoman Empire were your ancestors from?:
    My grandparents were from Bafra. My grandfather was from Üçpınar and my grandmother was from Sikhloukh.

2. How did their life change when the Neo-Turks and/or the Kemalists came to power? :
   They couldn't cope with the oppression so they left for the mountains. They were both Turkish-speaking because they had banned the use of the Pontic language. My grandmother used to say that whoever spoke Greek they cut off their tongue.

3. Were they deported during the genocide? If so, when, where to, and describe their experience:

4. Were they held in a concentration camp or labor camp? If so, where was it located and describe the conditions :
5. Did they lose family and friends? If so, how did they cope?:
    My grandmother's family was slaughtered. My grandmother went to Greece with only one of her sisters out of 6 siblings and her parents. My grandfather told me that they came to the village at night and would slaughter them while they were asleep. His mother was pregnant and they firstly cut open her stomach and then her neck. His father threw him out of the window to survive. My grandfather survived along with one of his brothers out of 6 siblings and his parents originally. He reunited with his brother through the Red Cross after quite some time. They were both unaware of each other's existence. Before they departed, my grandfather and one of his aunts were in the forest. During the day they hid and at night they would go looking for leafy vegetables to eat. They did this for months. They were afraid of going to the port to leave. He told my father that the Turks were hunting them right up until they boarded the ship to leave. I know that they came to Thessaloniki and from there they went to the prefecture of Serres. After arriving in Greece he changed his surname to Nicolaidis.
6. Did anyone within Turkey including Turks try to help them during the genocide? :
   They didn't mention anything like that. They just said that there was a lot of slaughtering.
7. How did they cope emotionally with their genocide experience? Did it affect the remainder of their life? :
    They would both tremble in fear whenever they reminisced the events. My grandmother avoided talking about it and would cry. She wore black permanently and never removed her headscarf.
8. Did the denial of the genocide by the perpetrator (the successor state of Turkey) affect their ability to form closure?:
    Yes. They both felt cheated right up until they died.
9. How did they feel about Turkey after the genocide? :
    I can say they felt disgust and hatred. My grandfather told my father to become an officer in the military so that if war broke he could wreak his revenge. 



Testimonies provide an invaluable perspective of the Greek Genocide. The list below includes accounts by survivors, relief workers, diplomats and officials. More testimonies can be viewed here.

The following testimonies were submitted by members of the public via our online questionnaire. Although they aren't first-hand accounts they do offer an insight into the experience of Greeks during the Greek Genocide as told by their off-spring. It also describes the psychological impact it had on them in later life.

To submit your ancestor's story in English click here. To submit it in Greek click here.